PrEP ป้องกัน HIV ได้จริง เมื่อเลือกวิธีใช้ที่เหมาะสมและใช้ตามแผนที่ตกลงกับหน่วยบริการ ยานี้ใช้สำหรับคนที่ยังไม่มีเชื้อ HIV เพื่อป้องกันก่อนมีโอกาสสัมผัสเชื้อ ไม่ใช่ยารักษา HIV และไม่ใช่ยาฉุกเฉินหลังเกิดเหตุเสี่ยง

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช้แทนการประเมินเฉพาะบุคคล ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือเปลี่ยนวิธีกิน PrEP เอง เพราะควรตรวจ HIV และดูข้อมูลสุขภาพที่เกี่ยวข้องก่อน

PrEP ป้องกัน HIV อย่างไร

PrEP ช่วยให้มีระดับยาในร่างกายพร้อมลดโอกาสที่ HIV จะตั้งหลักหลังสัมผัสเชื้อ ประสิทธิผลขึ้นอยู่กับการใช้ยาให้ตรงกับแผน หากลืมยาบ่อย เริ่มช้า หรือหยุดเร็วเกินไป การป้องกันอาจลดลง

PrEP ป้องกันเฉพาะ HIV ไม่ป้องกันหนองใน ซิฟิลิส ไวรัสตับอักเสบบางชนิด หรือการตั้งครรภ์ การใช้ถุงยาง การตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และวัคซีนที่เหมาะสมจึงยังมีประโยชน์

ใครสามารถมาคุยเรื่อง PrEP ได้บ้าง

ไม่จำเป็นต้องรอให้ตัวเองอยู่ใน “กลุ่มเสี่ยง” ตามป้ายกำกับ หากกังวลเรื่อง HIV หรืออยากมีวิธีป้องกันที่ควบคุมได้ด้วยตัวเอง ก็สอบถามหน่วยบริการได้ ตัวอย่างสถานการณ์ที่คนมักสนใจ PrEP ได้แก่

  • ใช้ถุงยางไม่ทุกครั้ง หรือกังวลว่าถุงยางอาจหลุดหรือแตก
  • ไม่ทราบผล HIV ล่าสุดของคู่ หรือมีคู่นอนมากกว่าหนึ่งคน
  • เคยขอ PEP หรือมีเหตุเสี่ยงเกิดขึ้นซ้ำ
  • คู่มี HIV และต้องการการป้องกันเพิ่ม โดยเฉพาะช่วงที่ยังไม่ทราบผลไวรัลโหลดล่าสุด
  • ใช้เข็มหรืออุปกรณ์ฉีดร่วมกับผู้อื่น

รสนิยมทางเพศ อัตลักษณ์ทางเพศ หรืออาชีพเพียงอย่างเดียวไม่ได้บอกว่าใคร “เสี่ยง” การประเมินควรดูจากเหตุการณ์และความต้องการของแต่ละคนโดยไม่ตีตรา

Quicky

ก่อนเริ่ม PrEP ต้องตรวจอะไร

หัวใจสำคัญคือยืนยันว่าไม่มี HIV ในวันที่เริ่มยา เจ้าหน้าที่จะถามวันที่และลักษณะของเหตุเสี่ยง อาการที่อาจเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อระยะแรก ยาหรืออาหารเสริมที่ใช้อยู่ และประวัติสุขภาพ จากนั้นจึงเลือกการตรวจที่เหมาะกับช่วงเวลา

หน่วยบริการอาจตรวจการทำงานของไต ไวรัสตับอักเสบบี การตั้งครรภ์ หรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ตามชนิดยาและข้อมูลของผู้รับบริการ ไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องตรวจเหมือนกันทั้งหมด อ่านข้อมูลพื้นฐานเรื่อง การตรวจ HIV ได้ก่อนนัด

PrEP มีแบบใดบ้าง

แนวทางไทยมีทางเลือกมากกว่าหนึ่งแบบ เช่น แบบรับประทานทุกวัน แบบตามช่วงมีเพศสัมพันธ์ในผู้ที่เข้าเกณฑ์ และยาฉีดออกฤทธิ์ยาวที่มีในบางบริการ แต่ละแบบมีข้อจำกัดและช่วงเวลาที่เริ่มป้องกันไม่เหมือนกัน จึงไม่ควรนำตารางยาของคนอื่นมาใช้กับตัวเอง

วิธีตามช่วงมีเพศสัมพันธ์ไม่ได้เหมาะกับทุกคนหรือยาทุกสูตร หากต้องการวิธีนี้ให้บอกเจ้าหน้าที่ตรง ๆ เพื่อช่วยตรวจว่าใช้ได้หรือไม่ และอธิบายแผนให้ชัดเจนโดยไม่ต้องเดาเอง

ระหว่างใช้ PrEP ต้องติดตามอะไร

ควรกลับตรวจ HIV และติดตามตามนัด ระยะนัดขึ้นอยู่กับชนิด PrEP สุขภาพ และบริการที่ใช้ ระหว่างติดตามสามารถคุยเรื่องลืมยา ผลข้างเคียง สุขภาพไต โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ หรือความต้องการเปลี่ยนวิธีได้

หากคลื่นไส้หรือไม่สบายหลังเริ่มยา ไม่จำเป็นต้องทนหรือหยุดเอง ให้ติดต่อหน่วยบริการเพื่อประเมินว่าเกี่ยวกับยาหรือไม่ และควรดูแลอย่างไร หากมีอาการรุนแรง เช่น หายใจลำบาก หน้าหรือปากบวม เจ็บหน้าอกรุนแรง หรือหมดสติ ให้ไปฉุกเฉินทันที

Quicky

ถ้าเพิ่งมีเหตุเสี่ยงควรขอ PrEP หรือ PEP

หากเหตุเสี่ยงเกิดขึ้นภายใน 72 ชั่วโมง ให้ติดต่อหน่วยบริการทันทีเพื่อประเมิน PEP ซึ่งเป็นยาป้องกันหลังสัมผัสเชื้อ ยิ่งเริ่มเร็ว ยิ่งดี ไม่ควรรอผลตรวจหรือรอนัด PrEP ตามปกติ หลังจบ PEP เจ้าหน้าที่ช่วยวางแผนเปลี่ยนต่อเป็น PrEP ได้หากยังต้องการการป้องกันต่อเนื่อง

หากเกิน 72 ชั่วโมงแล้ว ยังควรเข้ารับการประเมิน เจ้าหน้าที่จะช่วยเลือกช่วงตรวจ HIV และคุยเรื่อง PrEP สำหรับเหตุการณ์ในอนาคต โดยดูจากรายละเอียดจริงของแต่ละคน

คำถามที่พบบ่อย

กิน PrEP แล้วไม่ต้องใช้ถุงยางได้ไหม

PrEP ลดโอกาสรับ HIV แต่ไม่ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นหรือการตั้งครรภ์ ถุงยางจึงยังเป็นตัวเลือกสำคัญ การป้องกันสามารถใช้หลายวิธีร่วมกันให้เหมาะกับชีวิตจริง

ต้องงดมีเพศสัมพันธ์ก่อนเริ่ม PrEP สองสัปดาห์ไหม

ไม่ใช่กฎทั่วไป สิ่งสำคัญคือบอกเหตุเสี่ยงล่าสุดตามจริง เพื่อให้หน่วยบริการเลือกการตรวจ ประเมิน PEP หากยังทัน และบอกช่วงเวลาที่ PrEP เริ่มคุ้มครองสำหรับแผนของเรา

ถ้าลืมยา ควรกินเพิ่มเองไหม

อย่าปรับจำนวนเม็ดจากข้อมูลออนไลน์ เพราะคำแนะนำขึ้นอยู่กับชนิดยา วิธีใช้ และเวลาที่ลืม ติดต่อหน่วยบริการหรือเภสัชกรที่ดูแลเพื่อรับคำแนะนำที่ตรงกับกรณี

คู่มี HIV ยังต้องใช้ PrEP หรือไม่

ผู้ที่รักษาต่อเนื่องและมีไวรัลโหลดต่ำกว่าระดับตรวจวัดอย่างต่อเนื่องจะไม่ถ่ายทอด HIV ทางเพศสัมพันธ์ หรือ U=U หากยังไม่ทราบผลล่าสุดหรืออยากมีการป้องกันเพิ่ม สามารถคุยเรื่อง PrEP ได้โดยตัดสินใจร่วมกัน

Quicky

สรุป

PrEP ป้องกัน HIV ได้ดีเมื่อใช้ถูกแผน เริ่มจากตรวจ HIV และประเมินที่หน่วยบริการ เลือกวิธีที่เหมาะ และติดตามตามนัด ไม่ซื้อหรือปรับยาเอง หากเหตุเสี่ยงเพิ่งเกิดไม่เกิน 72 ชั่วโมง ให้ขอประเมิน PEP ทันที

หากต้องการค้นหาบริการ สามารถอ่านเรื่อง การจองตรวจ HIV และบริการสุขภาพทางเพศ แล้วตรวจสอบบริการ ค่าใช้จ่าย และสิทธิกับหน่วยบริการก่อนนัด

แหล่งอ้างอิง