ถ้าคุณมีแผลเจ็บที่อวัยวะเพศและสงสัยว่าอาจเป็นแผลริมอ่อน วิธีที่ได้ผลที่สุดคือจองตรวจแผลริมอ่อนกับคลินิกโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ภายในไม่กี่วัน แทนการรอดูอาการหรือซื้อยามาใช้เอง บางแห่ง เช่น คลินิกนิรนามของสภากาชาดไทย ให้ลงทะเบียนออนไลน์ล่วงหน้าได้ คุณจึงเตรียมข้อมูลไม่กี่อย่างแล้วตรวจแผลพร้อมโรคที่หน้าตาคล้ายกันได้ในนัดเดียว
ถ้าอ่านแค่บรรทัดเดียว ให้จำว่า แผลใหม่ที่อวัยวะเพศทุกแผลเป็นเหตุผลพอให้จองตรวจ และควรขอตรวจซิฟิลิส เริม พร้อมปรึกษาเรื่องตรวจเอชไอวีไปในคราวเดียว
แผลแบบไหนที่ควรรีบจองตรวจ ไม่ต้องรอดูก่อน
แผลริมอ่อน (Chancroid) เป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่เกิดจากแบคทีเรียชื่อ Haemophilus ducreyi ไม่ใช่ไวรัส ตามข้อมูลของ StatPearls อาการมักโผล่ราว 4–10 วัน หลังมีเพศสัมพันธ์ที่ผิวหนังมีรอยถลอกเล็ก ๆ จุดเริ่มคือตุ่มแดง ซึ่งกลายเป็นตุ่มหนองอย่างรวดเร็ว แล้วแตกออกเป็นแผลที่เจ็บมาก
ราวครึ่งหนึ่งของคนที่ได้รับเชื้อจะมีต่อมน้ำเหลืองที่ขาหนีบบวมและกดเจ็บ มักเป็นข้างเดียว บางคนก้อนนั้นจะกลายเป็นฝีหนองภายใน 1–2 สัปดาห์ นี่คือสัญญาณที่ไม่ควรปล่อยไว้
ปัญหาคือตาเปล่าแยกโรคได้ยาก สาเหตุของแผลที่อวัยวะเพศที่พบบ่อยที่สุดคือเริม รองลงมาคือซิฟิลิส ส่วนแผลซิฟิลิสระยะแรกมักไม่เจ็บและค่อนข้างแข็ง แต่ความเจ็บอย่างเดียวก็ยังตัดสินไม่ได้ แปลว่าอะไรสำหรับคุณ: ไม่ต้องเดาเองว่าเป็นโรคไหน ให้จดสิ่งที่เห็นไว้แล้วนำไปบอกเจ้าหน้าที่
| สิ่งที่คุณสังเกตได้เอง | ทำไมควรจดไว้บอกเจ้าหน้าที่ |
|---|---|
| แผลเจ็บหรือไม่เจ็บ | ช่วยให้ผู้ให้บริการเลือกว่าจะตรวจโรคไหนก่อน |
| วันที่เห็นตุ่มหรือแผลครั้งแรก | ใช้เทียบกับวันที่มีเพศสัมพันธ์ครั้งล่าสุด |
| ก้อนบวมหรือกดเจ็บที่ขาหนีบ | อาจต้องตรวจเพิ่ม หรือให้แพทย์ระบายหนองอย่างถูกวิธี |
| ยาทาหรือยากินที่ซื้อมาใช้แล้ว | ช่วยให้วางแผนตรวจและรักษาได้ตรงขึ้น |
ไปตรวจแผลริมอ่อนครั้งเดียว ควรขอตรวจอะไรบ้าง
การยืนยันแผลริมอ่อนแบบชัวร์ต้องเพาะเชื้อบนอาหารเลี้ยงเชื้อชนิดพิเศษ ซึ่งไม่ได้มีทุกที่ และตรวจเจอได้ไม่ถึงร้อยละ 80 เมื่อเทียบกับการตรวจหาสารพันธุกรรมของเชื้อ ในทางปฏิบัติ แพทย์จึงมักวินิจฉัยจากลักษณะแผล ควบคู่กับผลตรวจที่ยืนยันว่าไม่ใช่ซิฟิลิสและไม่ใช่เริม
เพราะอย่างนั้น นัดเดียวที่คุ้มที่สุดควรครอบคลุมรายการนี้
- ให้แพทย์ดูแผลและคลำต่อมน้ำเหลืองที่ขาหนีบ ข้อมูลส่วนนี้คือหัวใจของการวินิจฉัย
- ตรวจซิฟิลิส องค์การอนามัยโลกระบุว่าชุดตรวจเร็วรู้ผลได้ในไม่กี่นาที จึงเริ่มรักษาได้ในวันเดียวกัน
- ตรวจเริม โดยเก็บสารคัดหลั่งจากแผลไปตรวจ
- ปรึกษาเรื่องตรวจเอชไอวี แผลที่อวัยวะเพศทำให้เอชไอวีเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายขึ้น และซิฟิลิสเพิ่มโอกาสรับเอชไอวีราวสองเท่า
แปลว่าอะไรสำหรับคุณ: ตอนกรอกแบบฟอร์มจอง ให้แจ้งว่าต้องการตรวจแผลที่อวัยวะเพศ ไม่ใช่เลือกตรวจเอชไอวีอย่างเดียว ถ้าอยากเทียบอาการของแต่ละโรคก่อนออกจากบ้าน ลองเปิดคลังความรู้เรื่องโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และถ้ายังข้องใจเรื่องซิฟิลิสเป็นพิเศษ อ่านต่อได้ที่รวมคำถามคำตอบเรื่องซิฟิลิส
อยากตรวจแบบไม่ต้องบอกชื่อ จองได้อย่างไร
หลายคนไม่ไปตรวจเพราะกลัวคนรู้ ข่าวดีคือมีหน่วยบริการที่ออกแบบมาเพื่อความเป็นส่วนตัวโดยตรง ตัวอย่างที่ชัดคือคลินิกนิรนาม ศูนย์วิจัยโรคเอดส์ สภากาชาดไทย ซึ่งให้ทั้งคนที่มาครั้งแรกและคนที่เคยมาแล้วลงทะเบียนออนไลน์ก่อนเข้ารับบริการ
เมื่อลงทะเบียนเสร็จ คุณจะได้รหัส 6 หลักไว้แสดงกับเจ้าหน้าที่ตอนมาถึง รหัสนี้ใช้ได้ภายใน 72 ชั่วโมงเท่านั้น จึงควรลงทะเบียนเมื่อแน่ใจแล้วว่าจะไปวันไหน
ถ้าคุณสะดวกไปโรงพยาบาลหรือคลินิกใกล้บ้านมากกว่า ให้ถามคำถามเหล่านี้ตอนโทรหรือทักแชตไปจอง
- ต้องใช้ชื่อจริงหรือเลขบัตรประชาชนไหม หรือใช้รหัสแทนได้
- ผลตรวจจะถูกบันทึกไว้ที่ไหน และใครเปิดดูได้บ้าง
- มีแพทย์ตรวจแผลที่อวัยวะเพศในวันเดียวกันไหม หรือต้องส่งต่อ
- ค่าใช้จ่ายโดยประมาณ และใช้สิทธิการรักษาอะไรได้บ้าง
- แจ้งผลอย่างไร ต้องกลับมาฟังเองหรือแจ้งทางโทรศัพท์
เคล็ดลับเล็ก ๆ คือใช้เบอร์และอีเมลส่วนตัวในการจอง และปิดการแสดงข้อความตัวอย่างบนหน้าจอล็อกไว้ก่อน แบบนี้ข้อความยืนยันนัดจะไม่เด้งให้คนข้าง ๆ เห็น
ก่อนออกจากบ้าน ต้องเตรียมอะไรไปบ้าง
การเตรียมตัวไม่ต้องยุ่งยาก แต่ช่วยให้คุยกับแพทย์ได้ครบในเวลาสั้น ๆ ลองใช้เช็กลิสต์นี้
- รหัสหรือหลักฐานการจอง ถ้าคุณจองผ่านระบบออนไลน์
- บัตรหรือเอกสารที่หน่วยบริการขอ ซึ่งควรถามให้ชัดตั้งแต่ตอนจอง โดยเฉพาะถ้าจะใช้สิทธิการรักษา
- บันทึกวันที่เริ่มเห็นแผล และวันที่มีเพศสัมพันธ์ครั้งล่าสุด
- รายชื่อยาที่ใช้อยู่ รวมยาทาหรือยาปฏิชีวนะที่ซื้อมาเอง
- ประวัติแพ้ยา ถ้าเคยมี
- คำถามที่อยากถาม พิมพ์เก็บไว้ในโทรศัพท์ จะได้ไม่ลืมตอนอยู่ในห้องตรวจ
ใส่เสื้อผ้าที่ถอดง่ายและสบายตัวไปด้วย และจำไว้ว่าเจ้าหน้าที่ในคลินิกเหล่านี้เจอแผลแบบนี้เป็นประจำ คุณไม่ได้เป็นคนแรก และไม่มีใครตัดสินคุณ
วันไปตรวจจริง จะเจอขั้นตอนอะไรบ้าง
รายละเอียดแต่ละแห่งอาจต่างกันเล็กน้อย แต่ภาพรวมมักเป็นแบบนี้ เริ่มจากยืนยันตัวตนด้วยรหัสหรือข้อมูลที่ให้ไว้ตอนจอง จากนั้นผู้ให้คำปรึกษาจะคุยเรื่องอาการและช่วงเวลาที่อาจได้รับเชื้อ
ต่อมาแพทย์จะตรวจแผลและขาหนีบ อาจใช้ไม้พันสำลีเก็บสารคัดหลั่งจากแผล แล้วเจาะเลือดตรวจซิฟิลิสกับเอชไอวี ผลบางอย่างรู้ได้ในวันนั้น บางอย่างต้องรอหลายวัน ให้ถามเจ้าหน้าที่ว่าจะได้รู้ผลแต่ละรายการเมื่อไร
ถ้าอยากรู้ว่าการตรวจเอชไอวีแต่ละขั้นเป็นอย่างไรก่อนเข้าห้องเจาะเลือด อ่านไว้ล่วงหน้าได้ในขั้นตอนตรวจเอชไอวีทีละขั้น
ตรวจเสร็จแล้ว หลังจากนั้นต้องทำอะไรต่อ
ถ้าแพทย์วินิจฉัยว่าเป็นแผลริมอ่อน โรคนี้หายเป็นปกติได้เมื่อได้รับยาปฏิชีวนะที่เหมาะสม ใช้ยาตามที่แพทย์สั่งให้ครบ และอย่าแบ่งยาให้คนอื่น อาการควรดีขึ้นให้เห็นภายใน 1–2 สัปดาห์หลังเริ่มยา ถ้าไม่ดีขึ้นให้กลับไปพบแพทย์ที่เดิม
ถ้าต่อมน้ำเหลืองบวมเป็นฝี แพทย์อาจใช้เข็มดูดหรือกรีดระบายหนองให้ อย่าบีบหรือเจาะเองที่บ้าน นอกจากนี้ให้ถามแพทย์ด้วยว่าควรงดมีเพศสัมพันธ์ไปจนถึงเมื่อไร
เรื่องคู่นอนสำคัญไม่แพ้ตัวคุณ คนที่มีเพศสัมพันธ์กับคุณภายใน 10 วันก่อนเริ่มมีอาการควรได้รับการรักษาด้วย แม้เขาจะยังไม่มีแผลก็ตาม ถ้าไม่รู้จะเริ่มพูดอย่างไร ลองถามผู้ให้คำปรึกษาว่ามีวิธีช่วยแจ้งคู่แบบรักษาความลับหรือไม่
สำหรับผู้มีเชื้อเอชไอวี แผลริมอ่อนอาจหายช้ากว่าปกติและตอบสนองต่อยาสูตรมาตรฐานไม่ดีเท่า จึงควรบอกแพทย์ตั้งแต่แรก ส่วนคนที่ผลเอชไอวีเป็นลบแต่เพิ่งมีความเสี่ยงไม่นาน ให้ถามว่าควรนัดตรวจซ้ำวันไหน แปลว่าอะไรสำหรับคุณ: จดวันนัดครั้งถัดไปลงปฏิทินทันทีก่อนออกจากคลินิก
คำถามที่พบบ่อย
แผลยุบไปเองแล้ว ยังต้องไปตามนัดไหม
ควรไป แผลริมอ่อนหายเองได้แม้ไม่รักษา แผลที่ยุบลงจึงไม่ได้แปลว่าไม่มีโรค และคุณยังไม่รู้เลยว่าแผลนั้นเกิดจากโรคไหน การตรวจซิฟิลิสกับเริมยังจำเป็นอยู่
ซื้อยาปฏิชีวนะมากินเองก่อนได้ไหม
ไม่แนะนำ แผลที่อวัยวะเพศส่วนใหญ่มาจากเริม ซึ่งเป็นไวรัสและยาปฏิชีวนะช่วยไม่ได้ การให้แพทย์ดูก่อนจึงประหยัดทั้งเวลาและเงิน
ต้องพาคู่ไปตรวจวันเดียวกันไหม
ไม่จำเป็นต้องไปพร้อมกัน แต่คู่ที่มีเพศสัมพันธ์กับคุณในช่วง 10 วันก่อนมีอาการควรได้รับการตรวจและรักษาด้วย เขาจะจองคิวของตัวเองแยกก็ได้
ตรวจแบบนิรนามแล้ว ผลจะถูกส่งไปที่ทำงานหรือบ้านไหม
ขึ้นอยู่กับนโยบายของแต่ละหน่วยบริการ คลินิกที่ใช้ระบบรหัสจะอ้างอิงผู้รับบริการด้วยรหัสแทนชื่อ วิธีที่ดีที่สุดคือถามตรง ๆ ตั้งแต่ตอนจองว่าผลจะแจ้งช่องทางไหน
สรุป
แผลเจ็บที่อวัยวะเพศอาจเป็นแผลริมอ่อน เริม หรือซิฟิลิส ซึ่งแยกด้วยตาเปล่าได้ยาก ทางที่ดีที่สุดคือจองนัดตรวจโดยเร็ว เลือกหน่วยบริการที่ให้ความเป็นส่วนตัวตามที่คุณสบายใจ แล้วเตรียมข้อมูลวันเริ่มอาการกับยาที่ใช้ไปให้พร้อม เมื่อตรวจเสร็จ ให้ใช้ยาตามที่แพทย์สั่ง ชวนคู่ไปรับการดูแล และจดวันนัดครั้งถัดไป การตัดสินใจเรื่องการรักษาทุกอย่างควรทำร่วมกับแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์
